zox.gr / ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ / Τα bots που διαμόρφωσαν την κοινή γνώμη στις εκλογές
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Τα bots που διαμόρφωσαν την κοινή γνώμη στις εκλογές

Τα bots χρησιμοποιήθηκαν -και χρησιμοποιούνται- από όλα τα ελληνικά κόμματα.

Στην πολύμηνη έρευνα της ελληνικής δημοσιογραφικής ομάδας ΜIIR (www.miir.gr ) περιγράφεται η διαδικασία επηρεασμού της κοινής γνώμης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με επίκεντρο το Τwitter μέσω bots, τα οποία στοχεύουν στην πολιτική προπαγάνδα πολιτικών και κομμάτων, αλλά και στην προώθηση εμπορικών τηλεοπτικών προϊόντων.

Η έρευνα έχει τίτλο «Τιτιβίσματα στη σκοτεινή πλευρά του διαδικτύου, άνθρωποι και Ρομπότ στη Βιομηχανία της Πολιτικής Προπαγάνδας» και η δημοσιογραφική ομάδα συλλέγοντας και καταγράφοντας ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα αποκαλύπτει τον αντιδεοντολογικό τρόπο με τον οποίο τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, βουλευτές, υποψήφιοι και influencers, ανώνυμοι και επώνυμοι, εκμεταλλεύονται αυτοματοποιημένα συστήματα (bots) για να προωθήσουν τις θέσεις τους, να κατατροπώσουν τους πολιτικούς αντιπάλους και κυρίως να επηρεάσουν αυτούς που καθορίζουν την πολιτική ατζέντα.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκαν η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης 2018 και ο τελικός της εκπομπής “Greece’s Next Top Model”, ενώ ασχολήθηκαν και καταπιάστηκαν τέσσερις ερευνητές δημοσιογράφοι, δύο ερευνητές δημοσιογράφοι fact-checkers, ένας προγραμματιστής-μηχανικός λογισμικού. Οι λογαριασμοί που αντλήθηκαν ανέρχονται σε 28.419 μοναδικούς λογαριασμούς ( 20.178 στην ΔΕΘ 2018 και 8.241 από το GNTM), 3.698 λογαριασμοί (twitteraccounts) αναλύθηκαν δειγματοληπτικά και 250.759 ξεχωριστά actions (tweets, rt, replies, quotes) εξετάστηκαν από αυτό το τυχαίο δείγμα. «Είναι μία δουλειά που κάναμε περίπου 5 μήνες. Χρειάστηκαν 350 ώρες αξιολόγησης λογαριασμών και 20 συνεντεύξεις για να καταλήξουμε στα βασικά συμπεράσματα» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δημοσιογράφος στην «Εφ.Συν.» και μέλος του MIIR, Κώστας Ζαφειρόπουλος. «Είναι μία προσπάθεια να προσεγγίσουμε το θέμα της πολιτικής προπαγάνδας στο διαδίκτυο και συγκεκριμένα στο twitter.

Εστιάσαμε στην αυτοματοποίηση. Το σημείο στο οποίο στοχεύσαμε είναι η προσπάθεια εντοπισμού των αυτοματοποιημένων λογαριασμών στο twitter, στα λεγόμενα bots. Η ιδέα εξαρχής ήταν να ασχοληθούμε αποκλειστικά με το twitter που είναι πιο προσβάσιμο σε σχέση με άλλα μέσα και κυρίως είναι το πιο πολιτικοποιημένο μέσο κοινωνικής δικτύωσης», τονίζει ο κ. Ζαφειρόπουλος. Όπως αναφέρουν τα μέλη του MIIR, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης επελέγη ως παράδειγμα αναφοράς καθώς «γνώριζαν ότι θα υπήρχε πολιτική αντιπαράθεση».

«Μέσα σε ένα δεκαήμερο από τις 7 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου 2018 αντλήσαμε με διάφορα προγράμματα όλα τα tweets, τα replies, τα quotes, όλες τις ενέργειες που είχαν συγκεκριμένα hashtags», σημειώνουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τα μέλη του MIIR.

Η δημοσιογραφική ομάδα σε συνεργασία με τον μηχανικό λογισμικού Δημήτρη Παπαευαγγέλου (συνιδρυτής του MediaWatch.io) συνέλεξε περίπου 173.000 ξεχωριστές ενέργειες από περίπου 20.000 διαφορετικούς λογαριασμούς. Κατά τη διαδικασία βασίστηκαν αποκλειστικά στο επίσημο API του Τwitter και χρησιμοποίησαν δεδομένα και εργαλεία διαθέσιμα στον οποιονδήποτε. Μετά από λίγους μήνες επανέλαβαν την ίδια διαδικασία σε κάτι τελείως διαφορετικό, σε ένα τηλεοπτικό, εμπορικό προϊόν, το ριάλιτι, «Greece’s Next Top Model», αντλώντας περίπου 8.200 λογαριασμούς και περίπου 78.000 ενέργειες.

«Είχαμε μία υπόθεση εργασίας και θέλαμε να δούμε αν αυτή η υπόθεση έχει βάση. Θέλαμε να διαπιστώσουμε αν αυτοί οι κρυφοί λογαριασμοί, οι αυτοματοποιημένοι, άλλες φορές λειτουργούν για να προωθούν πολιτικά μηνύματα και σε άλλες περιόδους λειτουργούν για να προωθούν εμπορικά προϊόντα . Παρατηρήσαμε λοιπόν ότι υπάρχουν εκατοντάδες λογαριασμοί οι οποίοι ενώ έχουν μία συγκεκριμένη, μη πολιτική, συμπεριφορά στο twitter κάποια στιγμή την διακόπτουν και ξαφνικά προωθούν ένα συγκεκριμένο πολιτικό μήνυμα, αναλόγως ποιο κόμμα θέλουν ή τους έχει ανατεθεί να υποστηρίξουν», λέει ο Κώστας Ζαφειρόπουλος. Βασικά συμπεράσματα της έρευνας

Η ομάδα του MIIR κατέληξε στα παρακάτω βασικά συμπεράσματα:

-Τα μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα προωθούνται καθημερινά από πλήθος bots τα οποία συνδέονται με συγκεκριμένους λογαριασμούς πολιτικών στελεχών, influencers του διαδικτύου, δημοσιογράφων και μέσων ενημέρωσης.

-Εντοπίστηκαν στο δείγμα 476 bots σε σύνολο 3.698 λογαριασμών (12,87% του συνόλου)

-Τα bots παρήγαγαν το 57% των συνολικών ενεργειών στο twitter (tweets, retweets, mentions, quotes, replies, likes) κατά την περίοδο αναφοράς.

-Βρέθηκαν bots υποστηρικτικά όλων τα κομμάτων του Κοινοβουλίου, πλην της Ένωσης Κεντρώων.

-ΣΥΡΙΖΑ και ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ κατέχουν τη μερίδα του λέοντος ως προς την αυτοματοποίηση και μάλιστα με πολύ μεγάλη διαφορά σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο πολιτικό κόμμα. Η ΝΔ αρνήθηκε να σχολιάσει την έρευνα του MIIR. Ο ΣΥΡΙΖΑ αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με αυτοματοποιημένους λογαριασμούς.

-Κατά τη διάρκεια των ομιλιών του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ 2018, αλλά και λίγες ώρες πριν και μετά, αυξήθηκε εντυπωσιακά ο όγκος των ενεργειών που έκαναν οι χρήστες. Αναλογικά αυξημένη είναι και η δραστηριότητα των bots στο ίδιο χρονικό διάστημα με στόχο την προώθηση της πολιτικής προπαγάνδας.